😊 प्रेरणादायी व्यक्तिमत्त्व : सुनिता विल्यम 😊

💐अंतरिक्षात सर्वाधिक काळ राहून स्पेसवॉक करणारी भारतीय वंशाची अमेरिकन अंतरिक्षयात्री : सुनिता विल्यम 💐

🎂💐 जन्म - १९ सप्टेंबर १९६५ 💐🎂

                सुनीता विल्यम्स ही भारतीय वंशाची अमेरिकन नौसेनेतील अधिकारी व नासा अंतराळयात्री आहेत. तिला आंतरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानकाच्या १४ व्या मोहिमेवर व १५ व्या मोहिमेवर पाठवण्यात आले. महिला अंतराळयात्रीने केलेल्या आजवरच्या सर्वाधिक प्रदीर्घ अंतराळयात्रेचा (१९५ दिवस) विक्रम तिच्या नावावर नोंदवला गेला आहे. तिच्या नावावर सगळ्यात जास्त वेळा (७ वेळा) आणि जास्त वेळ (५० तास, ४० मिनिटे) अंतराळात चाललेली महिला असण्याचा विक्रम आहे. २०१२ मध्ये तिने ३२ व्या मोहिमेची फ्लाईट इंजिनिअर तसेच ३३ व्या मोहिमेची कमांडर म्हणून काम केले.

                सुनीताचा जन्म युक्लिड, ओहिओ येथे झाला. तिचे वडील भारतीय-अमेरिकन न्यूरोअँटोमिस्ट दीपक पंड्या तर आई स्लोव्हिन-अमेरिकन उर्सुलिन बोनी पंड्या ही होती. सुनीता तीन भावंडांमध्ये सगळ्यात धाकटी होती; तिचा भाऊ जय ४ वर्ष मोठा तर बहीण डीना अँना हि ३ वर्ष मोठी आहे.

               सुनीता नीडहॅम, मॅसाच्युसेट्स येथील नीडहॅम हायस्कुल मधून पदवीधर झाली. तिला १९८७ साली युनायटेड स्टेटस नेव्हल अकॅडेमि कडून भौतिक विज्ञान ह्या विषयात बॅचलर ऑफ सायन्सची पदवी मिळाली आणि १९९५ मध्ये फ्लोरिडा इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी येथून अभियांत्रिकी प्रबंधन ह्या विषयात मास्टर ऑफ सायन्सची पदवी मिळाली .

💐 शिक्षण 💐

* नीडहॅम हायस्कूलˌ नीडहॅम, १९८३.

* बी.एस., पदार्थ विज्ञान, यू.एस. नेव्हल अकॅडेमी, १९८७.

* एम.एस., अभियांत्रिकी व्यवस्थापनˌ फ्लोरिडा इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजीˌ १९९५.

💐 मिलिटरी कारकीर्द 💐

                 सुनीता विल्यम्स मे १९८७ ला अमेरिकन नौदलात मध्ये रुजू झाल्या. नेव्हल कोस्टल सिस्टिम कमांडमध्ये सहा महिन्यांच्या तात्पुरत्या नियुक्तीनंतर त्यांची बेसिक डायविंग ऑफिसर म्हणून नियुक्ती करण्यात आली. पुढे त्यांची जुलै १९८९ मध्ये नेव्हल एव्हिएटर म्हणून नियुक्ती झाली आणि त्यांनी सप्टेंबर १९९२ मध्ये अँड्रयू चक्रीवादळाच्या वेळी मियामी, फ्लोरिडा येथे झालेल्या रिलीफ ऑपेरेशनमध्ये महत्वाची कामगिरी बजावली. पुढे त्यांनी पायलट पद भूषविले. जून १९९८ मध्ये त्या सैपान येथे नियुतत असतांना त्यांची अवकाश मोहिमेकरिता नासा मध्ये निवड झाली.

💐नासा कारकीर्द💐

                सुनीताचे अंतराळवीर उमेदवारीचे प्रशिक्षण ऑगस्ट १९९८ मध्ये जॉन्सन स्पेस सेंटर येथे सुरु झाले. मार्च २०१६ पर्यंत सुनीताने एकूण ७ वेळा मिळून ५० तास ४० मिनिटे स्पेसवाक पूर्ण केले. जास्त स्पेसवाक केल्यामुळे ती सर्वाधिक अनुभवी अंतराळवीरांच्या यादीत ७ व्या क्रमांकावर जाऊन पोहोचली.

💐💐💐💐💐💐💐💐💐💐💐💐💐💐💐

                                         😊 संकलन 😊

                                        श्री भरत पाटील.

😊 जागतिक कीर्तीचे संशोधक : जॉन डाल्टन 😊

💐आधुनिक अणूसिद्धांत मांडणारे,महान ब्रिटिश भौतिकशास्त्रज्ञ, हवामनतज्ज्ञ : जॉन डाल्टन 💐

💐🎂 जन्म - ६ सप्टेंबर १७६६ 🎂💐

              जॉन डाल्टन हे ब्रिटिश रसायनशास्त्रज्ञ, भौतिक शास्त्रज्ञ आणि हवामानशास्त्रज्ञ होते. 'आधुनिक अणु सिद्धांता' मांडण्यासाठी जॉन डाल्टनची ओळख आहे. 

                 डाल्टनचा जन्म क़्वाकर कुटुंबात इंग्लंडच्या कुम्बरलॅन्ड प्रदेशातील कॉकरमाऊथ च्या जवळ असलेल्या इगल्सफील्ड या गावी ६ सप्टेंबर १७६६ रोजी झाला. त्याचे वडील विणकर होते. डाल्टनचे शिक्षण गावाजवळच असलेल्या पर्डशाव-हॉल खाजगी शाळेत झाले. वयाच्या सत्ताविसाव्या वर्षी डाल्टन मॅंचेस्टरच्या “नव महाविद्यालय” (न्यू कॉलेज) येथे निसर्ग तत्व-ज्ञान आणि गणित विषय शिक्षक पदावर रुजू झाला. येथे तो त्याच्या वयाच्या चौतिसाव्या वर्षापर्यंत काम केले. निसर्ग तत्व-ज्ञान आणि गणित याच विषयात, खाजगी शिक्षक (ट्युटर) म्हणून काम करायचे असे डाल्टननी ठरविले आणि प्रारंभ केले.

                 अर्थार्जनासाठी निसर्ग तत्वज्ञान आणि गणित या विषयात काम करीत असला तरी त्याच्या आवडीचा विषय म्हणजे हवामानशास्त्र. वेगवेगळ्या भौगोलिक ठिकाणांना भेटी देऊन तेथील हवामानासंबंधी माहिती एकत्र करण्याचा त्याला छंद होता. हवेतील वायू घटक पृथ्थकरण करण्याच्या निमित्ताने, डाल्टनला रसायन शास्त्राची गोडी लागली.

                 त्या काळात, हायड्रोजन वायु हा सर्वात हलका असल्याचे ज्ञात होते. याच माहितीचा आधार घेऊन डाल्टननी इतर वायू (इथिलीन, मिथेन, ऑक्सिजन, अमोनिया, इत्यादी), अभ्यासाकरिता निवडले. मिथेन या वायुच्या अभ्यासादरम्यान डाल्टनला अणु कल्पना सुचली असल्याचे बऱ्याच माहिती स्रोतामध्ये आढळते. 

                 प्रयोगातील आपल्या सर्व निरीक्षण नोंदींच्या आधारे डाल्टननी प्रथमतः हवेतील सर्व वायूंचे रासायनिक वर्गीकरण केले. 'हवेतील वायूंचे रासायनिक वर्गीकरण' या शीर्षकांतर्गत डाल्टननी ३० ऑक्टोबर १८०१ रोजी, एक पुस्तक प्रकाशित केले. 

                 डाल्टनच्या मते, पदार्थाचा लहानात लहान (ज्याचे पुन्हा विभाजन करता येत नाही) घटक म्हणजे अणु. एकाच मूलद्रव्याचे सर्व अणु सारखेच असतात. दोन मूलद्रव्यांचे अणु संयोगाने तयार होणारा पदार्थ भिन्न गुणधर्म दाखवितो. 

                सर्व रासायनिक पदार्थांची अणु रचना स्पष्ट करण्याकरिता, डाल्टननी पुढे, अणु सिद्धांत मांडला. 'अणुचे विभाजन करता येत नाही' हे एकच तत्व, आधुनिक विज्ञानाला अमान्य आहे. डाल्टनच्या अणु-वादातील इतर सर्व तत्व, सर्वामान्य आहेत. 

              जॉन डाल्टन, सृष्टीचे 'रासायनिक आणि भौतिक' मूळ रचना प्रस्तावित करणारा एक नवा “विज्ञान यात्री”.जॉन डाल्टन यांचे २७ जुलै १८४४ रोजी निधन झाले.

💐💐💐💐💐💐💐💐💐💐💐💐💐💐💐

                                         😊 संकलन 😊

                                       श्री भरत पाटील.

😊 जागतिक कीर्तीचे संशोधक : कार्ल डेव्हिड अँडरसन 😊

💐विश्वकिरणे व त्यांचे परिणाम यांवर महत्त्वपूर्ण संशोधन करणारा,नोबेल पारितोषिक विजेता, महान अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ : कार्ल डेव्हिड अँडरसन.💐

💐🎂 जन्म - ३ सप्टेंबर १९०५🎂💐

                अँडरसन, कार्ल डेव्हिड अमेरिकन भौतिकीशास्त्रज्ञ १९३६च्या नोबेल पारितोषिकाचे सहविजेते. त्यांचा जन्म न्यूयॉर्क येथे झाला. कॅलिफोर्निया इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्‍नॉलॉजीमध्ये अध्ययन करून १९२७ मध्ये बी. एस्. आणि १९३० मध्ये पीएच्. डी. या पदव्या त्यांनी मिळविल्या. १९३० नंतर आजपावेतो ते कॅलिफोर्निया विद्यापीठाचे सदस्य आहेत. १९३९ मध्ये त्यांची प्राध्यापकपदावर नेमणूक झाली.

                 १९३० मध्ये त्यांनी विश्वकिरणांमुळे (बाह्य अवकाशातून पृथ्वीकडे येणाऱ्या अतिशय भेदक किरणांमुळे) वातावरणात निर्माण होणाऱ्या आयनीकारक (विद्युत् भारित अणू, रेणू वा अणुगट निर्माण करणाऱ्या) कणांचा तीव्र चुंबकीय क्षेत्रात ठेवलेल्या बाष्पकोठीच्या [कण अभिज्ञातक] साहाय्याने अभ्यास करण्यास सुरुवात केली.

               आयनकारक कणांमुळे बाष्पकोठीत तयार झालेल्या मार्गांचे चुंबकीय क्षेत्रामुळे होणाऱ्या विचलनाच्या (बदलाच्या) दिशेचे निरीक्षण करून अँडरसन यांना त्या कणावरील विद्युत् भाराचे चिन्ह ठरविणे शक्य झाले. १९३२ च्या सुमारास त्यांना विश्व किरणांमध्ये नेहमीच्या (ऋण विद्युत् भारित) इलेक्ट्रॉनाशिवाय धन विद्युत् भारित इलेक्ट्रॉन असतात, याचा निर्णायक पुरावा मिळाला. या नवीन कणाला ‘पॉझिट्रॉन’ असे नाव देण्यात आले. 

                  डिरॅक यांनी आपल्या इलेक्ट्रॉन-सिद्धांतामध्ये या प्रकारच्या कणाचे भाकीत केलेले होते, परंतु प्रत्यक्षात यापूर्वी या कणांचे निरीक्षण झालेले नव्हते. या शोधाकरिता अँडरसन यांना १९३६ मध्ये व्हिक्टर हेस या विश्वकिरणांसंबंधी मूलभूत संशोधन केलेल्या दुसऱ्या शास्त्रज्ञांबरोबर नोबेल पारितोषिक विभागून देण्यात आले. १९३७ मध्ये विश्वकिरणांसंबंधी संशोधन करीत असताना त्यांनी व नेडरमेयर यांनी मेसॉन या मूलकणाचा शोध लावण्यात यश मिळविले .

💐💐💐💐💐💐💐💐💐💐💐💐💐💐💐

                                          😊 संकलन 😊

                                         श्री भरत पाटील.

😊 जागतिक कीर्तीचे संशोधक : फ्रेडरिक सॉडी 😊

 💐समस्थानिकांच्या अस्तित्वाचा शोध लावणारा रसायनशास्त्राचे नोबेल पारितोषिक मिळवणारा महान ब्रिटिश संशोधक : फ्रेडरिक सॉडी.💐

💐🎂 जन्म - २ सप्टेंबर १८७७ 🎂💐

                   फ्रेडरिक सॉडी हे ब्रिटिश रसायनशास्त्रज्ञ. समस्थानिकांच्या अस्तित्वाचा शोध लावल्याबद्दल त्यांना १९२१ सालचे रसायनशास्त्र विषयाचे नोबेल पारितोषिक मिळाले.

                सॉडी यांचा जन्म ईस्टबॉर्न (ससेक्स) येथे झाला. त्यांचे शिक्षण ईस्टबॉर्न कॉलेज, युनिव्हर्सिटी कॉलेज ऑफ वेल्स (अ‍ॅबरिस्टवीथ) आणि मर्टन कॉलेज (ऑक्सफर्ड) येथे झाले. ते ग्लासगो (१९०४-१४), अ‍ॅबरडीन (१९१४-१९) आणि ऑक्सफर्ड (१९१९-३६) येथील विद्यापीठांत रसायनशास्त्राचे प्राध्यापक होते.

                 मॅक्‌गिल विद्यापीठात (माँट्रिऑल) डेमॉन्स्ट्रेटर (१९००-०२) असताना सॉडी यांनी अर्नेस्ट रदरफर्ड यांच्याबरोबर किरणोत्सर्गासंबंधी (भेदक कण वा किरण बाहेर टाकण्याच्या पदार्थाच्या गुणधर्मासंबंधी ) संशोधन करुन किरणोत्सर्गी मूलद्रव्यांच्या विघटना विषयीचा महत्त्वाचा सिद्घांत मांडला. 

              १९१२ मध्ये सॉडी यांनी किरणोत्सर्गी मूलद्रव्यांच्या विघटनमालेच्या अभ्यासावरुन असा निष्कर्ष काढला की, काही विशिष्ट मूलद्रव्ये दोन वा अधिक स्वरुपांत अस्तित्वात असून त्यांचा अणुभार भिन्न असतो; परंतु त्यांचा अणुक्रमांक (अणुकेंद्रातील प्रोटॉनांची संख्या) तोच असून त्यांचे रासायनिक गुणधर्म मात्र साधारण पणे सारखेच असतात. मूलद्रव्यांच्या अशा निरनिराळ्या स्वरुपांना त्यांनी आयसोटप  (समस्थानिक) असे नाव दिले. समस्थानिक रासायनिक पद्घतींनी अलग करता येत नाहीत, असेही त्यांनी प्रतिपादन केले. 

               १९०३ मध्ये ‘युनिव्हर्सिटी कॉलेज, लंडन’ येथे  सर विल्यम रॅम्झी यांच्या मार्गदर्शनाखाली संशोधन करुन त्यांनी रेडियमापासून हीलियम निर्माण होत असल्याचे सिद्घ केले. १९१३ मध्ये त्यांनी अल्फा आणि बीटा नियमांचे एकत्रीकरण करुन आवर्त सारणीतील गट स्थलांतर नियम मांडला.

                 सॉडी हे द केमिकल सोसायटी (१८९९) आणि द रॉयल सोसायटी (१९१०) या संस्थांचे सदस्य आणि स्वीडन, इटली व रशिया या देशांतील विज्ञान अकादमींचे परदेशी सदस्य होते. त्यांना कान्नीद्झारो पारितोषिक (१९१३) आणि आल्बर्ट पदक (१९५५) हे बहुमान मिळाले. 

                सायन्स अँड लाइफ (१९२०) या पुस्तकात त्यांनी समस्थानिकांच्या साहाय्याने भूवैज्ञानिक वय निश्चित करता येते, असे दाखविले  किरणोत्सर्गी कार्बन कालनिर्णय पद्घति; खडकांचे वय त्यांनी किरणोत्सर्गा संबंधी अनेक ग्रंथ व निबंध प्रसिद्घ केले.

               सॉडी यांचे ब्रायटन येथे २२ सप्टेंबर १९५६ रोजी निधन झाले.

💐💐💐💐💐💐💐💐💐💐💐💐💐💐💐

                                          😊 संकलन 😊

                                         श्री. भरत पाटील.

😊 जागतिक कीर्तीचे संशोधक : नारायण गोपाळ धारप 😊

 💐 महान विज्ञानकथा,विज्ञान कादंबऱ्या व गूढ आणि रहस्यमय कथा लेखक : नारायण गोपाळ धारप 💐

🎂💐 जन्मदिन - २७ ऑगस्ट १९२५ 💐🎂

                 नारायण गोपाळ धारप यांचा जन्म पुण्यात झाला. रसायनशास्त्रात त्यांनी मुंबई विद्यापीठाची बी.एस्सी. पदवी मिळवली. यानंतर त्यांनी रसायन तंत्रज्ञानात बी.एस्सी. (टेक) केले. मग त्यांनी भारतात आणि आफ्रिकेत नोकऱ्या केल्या. आफ्रिकेतून परत आल्यावर त्यांनी नागपूर येथे व्यवसाय सुरू केला; पण त्यात त्यांना अपेक्षित असे यश मिळाले नाही. मग नागपूरचा गाशा गुंडाळून ते पुण्याला आले. पुण्यात शिकायला येणाऱ्या विद्यार्थ्यांना आणि बदली होऊन आलेल्या नोकरदारांना त्यांनी तात्पुरत्या निवासासाठी लागणाऱ्या पलंग, टेबल, कच्च्या, काटे यांसारख्या गोष्टी भाड्याने देण्याच्या सामानाचे दुकान सुरू केले आणि हा व्यवसाय त्यांनी अखेरपर्यंत केला.

                व्यवसाय म्हणून नोकरी करणे किंवा दुकान चालवणे या गोष्टी धारपांनी पोटासाठी केल्या; पण त्यांची खरी आवड होती लिखाणाची. नागपूरला असतानाच त्यांनी विज्ञानकथा लिहायला सुरुवात केली. ही गोष्ट १९५० सालाच्या दरम्यानची. त्या वेळी विज्ञानकथा म्हणजे काय हे लोकांना माहीत नव्हते; कारण मुळात विज्ञानावरच फारसे लिखाण त्या वेळी प्रसिद्ध होत नसे. विज्ञान फारसे अवगत नसल्याने त्यावर आधारित कथांना वाचक मिळणे दुरापास्त होते. 

               धारपांनी आयुष्यात एकूण १५ विज्ञान कादंबऱ्या, तीन विज्ञानकथा संग्रह आणि पाच सामाजिक कादंबऱ्या प्रसिद्ध केल्या. विज्ञान साहित्याला आणि सामाजिक कादंबऱ्यांना वाचकांचा फारसा प्रतिसाद मिळत नाही हे पाहून धारप भयकथा आणि गूढकथा कडे वळले आणि हा बाज धारपांच्या स्वभावाला जुळला आणि वाचकांनाही आवडला. यामुळे लेखक आणि वाचक अशी एक तार जुळून आली.

                 गूढ कादंबऱ्या आणि कथासंग्रह मिळून धारपांनी पुस्तकांची शंभरी गाठली. चंद्रविलास, नवे दैवत, मृत्युद्वार, पारंब्यांचे जग, साठे फायकस, फायकसची अखेर, ऐसी रत्ने मेळवीन, कपटी कलंदर अशी त्यांच्या लोकप्रिय कादंबऱ्यांची नावे आहेत. जयदेव, कृष्णचंद्र, चक्रवर्ती चेतन, अशोक समर्थ अशी त्यांच्या या रहस्यकथांतील नायकांची नावे आहेत. 

                  धारपांनी दरमहा एक, अशा रहस्यकथा लिहायचा प्रयत्न केला; पण तो त्यांना मानवला नाही आणि तो प्रयोग त्यांनी थांबवला. धारपांच्या बहुतेक विज्ञान कथा या परदेशी विज्ञानकथा वर आधारित अशा बेतलेल्या असत. पर्रहावरील आयुष्य हा त्यांचा एक आवडता विषय होता. धारपांनी वनस्पती विचार करू शकतात, त्या बुद्धिमान असतात, या विषयावर तीन कादंबऱ्या लिहिल्या आहेत. 

               धारप १९५० सालापासून लिहीत होते. त्या वेळी मराठी विज्ञान कथा लिहिणारे कोणी नव्हते. धारप खऱ्या अर्थाने गूढ आणि भयकथांत स्थिरावले. त्यामुळे धारप लिहीत असलेल्या भय आणि गूढकथा म्हणजेच विज्ञानकथा, असा वाचकांचा समज फार वर्षे होता, तो १९७० च्या दशकात अस्सल विज्ञानकथा छापून येईपर्यंत. धारप यांचे निधन पुण्यात वयाच्या ८३ व्या वर्षी झाले.

💐💐💐💐💐💐💐💐💐💐💐💐💐💐💐

                                       😊 संकलन 😊

                                     श्री भरत पाटील.

😊 जागतिक कीर्तीचे संशोधक : डेनिस पेपिन 😊

 💐 प्रेशर कुकरचा जनक,महान भौतिकशास्त्रज्ञ : डेनिस पेपिन 💐

🎂💐 जन्म - २२ ऑगस्ट १६४७ 💐🎂

               'कुकरच्या तीन शिट्टय़ा झाल्या की गॅस बंद कर..’ घरोघरी महिलावर्गाकडून केल्या जाणाऱ्या या आदेशांचे पालन आपल्यापैकी बहुतेकांनीच केले असेल. प्रेशर कुकर हे आपल्या मुदपाकखान्यातील एक महत्त्वपूर्ण ‘पाक उपकरण’. वेळ आणि इंधन वाचवून वाफेच्या साहाय्याने पदार्थ शिजवणाऱ्या या उपकरणाला ३५० वर्षांचा इतिहास आहे.

                   वाफेच्या जोरावर फडफडणारी चहाची किटली पाहिली आणि जेम्स वॅट या स्कॉटिश संशोधकाने वाफेच्या इंजिनाचा शोध लावला. हा वैज्ञानिक इतिहास सर्वानाच ज्ञात आहे. जेम्स वॅटने १७६९ मध्ये वाफेच्या इंजिनाचा शोध लावला असला तरी त्याच्या ९० वर्षांपूर्वी म्हणजेच १६७९ मध्ये डेनिस पॅपिन या फ्रेंच भौतिकशास्त्रज्ञाने वाफेच्या जोरावर अन्न शिजवणाऱ्या ‘स्टीम डाइजेस्टर’चा शोध लावला होता. डेनिसचे ‘स्टीम डाइजेस्टर’ म्हणजे आताच्या प्रेशरचे कुकरचेच प्राथमिक रूप. 

                 लंडनच्या ‘रॉयल सोसायटी’ समोर डेनिसने आपले हे संशोधन सादर केले. त्या वेळी डेनिसच्या या संशोधनाचे कौतुक झाले. मात्र या उपकरणाचा घरगुती वापर करणे कठीण होते. कारण त्यासाठी भलीमोठी भट्टीची गरज भासायची. त्यामुळे हे उपकरण हॉटेल आणि कारखान्यांमध्ये वापरले जाई.

                डेनिसच्या शोधानंतर जॉर्ज गटब्रॉड या जर्मन शास्त्रज्ञाने १८६४ साली ओतीव पोलादाचा वापर करून प्रेशर कुकरचे उत्पादन सुरू केले. मात्र त्याचा उपयोग कारखान्यांमध्येच केला जात असे.

                   अमेरिकेच्या नॅशनल प्रेस्ट्रो इंडस्ट्रीनेही १९१७ मध्ये कारखान्यांमध्ये वापर केल्या जाणाऱ्या प्रेशर पॅनचे उत्पादन करण्यास सुरुवात केली होती. मात्र घरगुती वापरासाठी पहिला प्रेशर कुकर बनवला आल्फ्रेड व्हीशरने. न्यूयॉर्कमध्ये १९३८ मध्ये भरलेल्या व्यापार प्रदर्शनात व्हीशरने आपले संशोधन सादर केले आणि पुढील वर्षी न्यूयॉर्क मध्येच भरणाऱ्या जागतिक संशोधन प्रदर्शनासाठी त्याला संधी मिळाली. आपल्या या प्रेशर कुकरला त्याने नाव दिले प्रेस्टो.

                  झटपट अन्न शिजवणाऱ्या या ‘प्रेस्टो’चे महिला वर्गात खूपच कौतुक झाले आणि या ‘पाक उपकरणा’ला जगमान्यता मिळाली. पुढे तर प्रेस्टो हा शब्द अमेरिकेत प्रेशर कुकरचा समानार्थी शब्द झाला. अमेरिकेत मग प्रेशर कुकरचे उत्पादन करण्यासाठी अनेक कंपन्या पुढे आल्या. १९४१ मध्ये अमेरिकेत घरगुती उपकरणा मध्ये सर्वाधिक उत्पादन प्रेशर कुकरचे होत असे. त्या वेळी ११ कंपन्या प्रेशर कुकरचे उत्पादन करत होत्या.

                  प्रेशर कुकरला खरे महत्त्व आले दुसऱ्या महायुद्धाच्या काळात. युद्धात लढणाऱ्या सैनिकांना अन्नपदार्थाची कमतरता भासू नये यासाठी ‘व्हिक्टरी गार्डन’ ही चळवळ उभारण्यात आली. सामान्य जनतेकडून सैनिकांसाठी भाज्या, फळे आणि अन्य अन्नपदार्थ पुरवले जाई. हे अन्नपदार्थ साठवून ठेवण्यासाठी प्रेशर कुकरचा मोठय़ा प्रमाणात उपयोग केला गेला. 

               १९४२ मध्ये प्रेशर कुकरची विक्री होती केवळ ६६,०००. मात्र ‘व्हिक्टरी गार्डन’ चळवळीमुळे ही विक्री पाचपटीने वाढली. १९४३ मध्ये ३,१५,००० प्रेशर कुकर विकले गेले. महायुद्ध संपल्यानंतर प्रेशर कुकरचे महत्त्व वाढले आणि ५० पेक्षा अधिक कंपन्यांनी त्याचे उत्पादन सुरू केले. सत्तरच्या दशकानंतर प्रेशर कुकरचा वापर वाढू लागला आणि घरोघरी या ‘पाक उपकरणा’ची शीळ वाजू लागली.

💐💐💐💐💐💐💐💐💐💐💐💐💐💐💐

                                         😊 संकलन 😊

                                        श्री. भरत पाटील.

😊 जागतिक कीर्तीचे वैज्ञानिक : डॉ विक्रम साराभाई 😊

 💐भारतीय अवकाश संशोधनाचे पितामह,महान भौतिकशास्त्रज्ञ,खगोलशास्त्री : डॉ विक्रम अंबालाल साराभाई.💐

🎂जन्मदिन - १२ ऑगस्ट, १९१९ 🎂

विक्रम अंबालाल साराभाई  (१२ ऑगस्ट, इ.स. १९१९ - ३० डिसेंबर, इ.स. १९७१) हे भारतीय भौतिकशास्त्रज्ञ व खगोलशास्त्रज्ञ होते. ते भारताच्या अंतराळ संशोधनाचे पितामह आणि भारताच्या अंतराळ युगाचे शिल्पकार म्हणून ओळखले जातात.

💐☺️ बालपण व शिक्षण 😊💐

विक्रम अंबालाल साराभाई यांचा जन्म अहमदाबाद येथील एका संपन्न कुटूंबात १२ ऑगस्ट १९१९ ला झाला. त्यांचे वडील हे एक उद्योगपती होते. त्यांचे बऱ्याच राजकीय व्यक्तिंशी त्यांचे संबध असल्याने रवींद्रनाथ टागोर, जवाहरलाल नेहरू, सरोजिनी नायडू, महात्मा गांधी आदी लोकांचे त्यांच्या घरी जाणे-येणे होते. विक्रम साराभाई यांच्या आई सरलादेवी यांनी आपल्या ८ मुलांच्या शिक्षणासाठी स्वतःची मांटेसरी पद्धतीची शाळा काढली होती. या शाळेतच विक्रम साराभाईचे शिक्षण युरोपातून आलेल्या शिक्षकांद्वारे झाले. त्याना लहानपणापासुनच गणित आणि भौतिकशास्त्र हे विषय विशेष आवडत होते.

              आपले १२ वी पर्यंतचे शिक्षण आटपून १९३७ साली पुढील शिक्षणासाठी ते ब्रिटनमधील केंब्रिज विद्यापीठात शिकायला गेले. पण दुसरे महायुद्ध सुरु झाल्याने ते भारतात परत आले व त्यांनी बंगलोरमधील इंडियन इंस्टीट्यूट ऑफ सायन्स मध्ये नोबेल पारितोषिक विजेते सर सी. व्ही. रामन यांच्या मार्गदर्शनाखाली वैश्विक किरणावर संशोधन केले. १९४२ साली त्यांनी भरतनाट्यम, कुचिपुडी या नृत्यकलेत पारंगत असलेल्या प्रसिद्ध नृत्यांगना मृणालिनी साराभाई यांच्याशी विवाह केला. त्यांना कार्तिकेय आणि मल्लिका ही दोन अपत्ये झाली.

💐😊 कारकिर्द 😊💐

                    १९४५ साली दुसरे महायुद्ध संपल्यावर विक्रम साराभाई ब्रिटनला गेले. १९४७ साली त्यानी ‘कास्मिक रे इंवेस्टिगेशन इन ट्रापिकल लैटीट्यूड्स’ वर संशोधन करून डॉक्टरेट मिळवली आणि त्याचवर्षी ते आपल्या मायदेशी परत आले. भारतात परत येउन त्यांनी नोव्हेंबर ११ १९४७ ला अहमदाबाद येथे भौतिकी संशोधन कार्यशाळा ची स्थापना केली. हे त्यांचे पहिले पाउल होते, पुढे जाऊन अवकाश संशोधनात विक्रम साराभाई यांनी भरीव कामगिरी केली. विक्रम साराभाई यांनी अहमदाबाद येथील भारतीय प्रबंध संस्था (इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ मॅनेजमेन्ट) स्थापन करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली. १९७५ मध्ये जो पहिला अंतरिक्ष उपग्रह आर्यभट्ट अवकाशात सोडला गेला त्याची रचना विक्रम साराभाई यांच्या अहमदाबाद रिसर्च सेंटर मध्येच केली होती. आर्यभट्टच्या यशस्वी प्रक्षेपणानंतर भारताने अनेक उपग्रह अवकाशात प्रक्षेपित केले. या यशामागे साराभाई यांचे अथक परिश्रम, दूरदृष्टी आणि खंबीर नेतृत्व ह्यांचा मोलाचा वाटा आहे.

                विक्रम साराभाई यांनी जागतिक किर्ती असलेल्या अनेक सस्थांची सुरवात केली. इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ मॅनेजमेन्ट (IIM) ही भारतातील सर्वोत्कृष्ट व्यवस्थापन शिक्षण संस्था डाॅ. साराभाई यांच्या प्रयत्नातुनच उभी राहिली. भौतिकशास्त्रातील संशोधनासाठी प्रसिद्ध असलेल्या राष्ट्रीय भौतिकी प्रयोगशाळा (PRL) देखिल डाॅ. साराभाई यांनीच सुरू केली. अहमदाबाद येथे वस्त्रोद्योग निर्मितीस चालना देणारे अहमदाबाद टेक्स्टाईल इंडस्ट्रीयल रिसर्च असोसिएशन (ATIRA) या संस्थेची उभारणी त्यांनी केली. पर्यावरण क्षेत्रात कार्यरत असलेली सेंटर फॅार इन्व्हीरॅान्मेंटल प्लॅनिंग ॲन्ड टेक्नॅालॅाजी (CEPT) ही संस्था देखिल त्यांनी उभारली.

💐💐💐💐💐💐💐💐💐💐💐💐💐💐💐

                                         😊 संकलन 😊

                                      श्री. भरत पाटील.